| Description |
Translation (Rita Seng Mai)
The story I am going to tell you is about a monkey who wanted to become a human. Once upon a time, there was a group of monkeys in a forest. They all had similar features and moved in the same way. But there was one young monkey who was white. All other monkeys adored him because of his appearance. They gave him whatever food they had. Even though there wasn't enough, they let him eat first. Gradually, that white monkey became arrogant. He didn't want to live with the other animals because they looked different from him. There was a path that travelers used, not far from where the monkeys searched for food. Sometimes, the monkeys got closer to those men. The men wore fine clothes and spoke a language. Then the white monkey admired them so much because men were different from the monkeys. He wanted to make friends with them, so he stayed near the path the men often used. His monkey friends warned him, "You will be in trouble if you get caught by humans. You won't be able to live freely. You should not go near humans. Always remember our words." He didn't want to listen to them. He always thought he would live comfortably if he stayed with humans. He still went there to get close to the humans, while his friends didn't see him. He stayed in a tree near the path the humans used. The men happened to take a rest under that tree. The monkey moved closer to them and watched their actions: the way the men smoked and ate. Soon, the men continued their journey. Then the monkey climbed down from the tree, smoked the leftover cigarette, and ate the leftovers. After he smoked, he felt dizzy and lost consciousness. The men hadn't gone far yet, and one of them said, "Did we forget something back there?" When they looked back, they saw the white monkey lying there. They took him with them, saying, "We are lucky today." They said, "This monkey is special!" They taught him how to speak and how to behave. Later, they showed him at a circus and made him perform in front of the public. The monkey had to do whatever the men ordered, even though he didn't want to. In the end, he went back to the forest because he was tired of doing whatever they ordered. He stayed in the same tree where he had been caught by the men. His monkey friends often went there to check if he was there, since they hadn't seen him for a long time. On the day he went back there, one of the monkeys came to look for him. Then the friend monkey asked him, "Where have you been these days? How did you come back here?" He answered, "Humans caught me and took me where they lived. I had to do everything they ordered, even though I didn't want to. I was not happy to live with them. I want to live with you all. Please accept me back." Then one of the red monkeys said, "No! You once lived with humans. You can't live with us anymore. If you come to live with us, those men will come after you. Then all of our lives will be threatened. Don't even think about coming to where we live. We warned you all the whole time, but you always wanted to live with humans. So, don't think about coming back to live with us. Go back to humans." The white monkey didn't know what to do. His friends didn't welcome him, either. In the end, he had no choice and had to return to humans. He spent his life doing what humans ordered and eating only what they fed him. He couldn't go out, either. He had always admired humans, but in reality, he had to spend his life as a prisoner of humans.
Transcription (La Ring)
Ya bai tsun na maumwi gaw masha tai mayu ai woi langai mi a maumwi re. Moi shawng de e da ndai maling langai mi kaw e woi wunawng mi nga ai da. Ndai woi wunawng ni gaw woi wunawng ni gaw yawng hkra shanhte gaw nsam bung ai i hkum hkrang bung ai lagaw lata myi man ni shamu shamawt ai shaga ai ni ma hkra bung ai da. Dai shaloi wa she ndai woi kasha langai mi rai jang gaw ahpraw re woi kasha langai mi wa lawm pru wa ai da i. Dai shaloi she shanhte dai kaw na ni mung shanhte woi wunawng kaw na ni mung woi kasha dai hpe gaw grai tsawra ai da. Grai tsawra na she hpa sha lu tim shi hpe shawng jaw sha ai da. Hpa lu tim nlaw jang e shi hpe sha jaw sha rai na yawng hkra grai tsawra ai da. Shi gaw laklai ai wa re majaw shi hpe yawng hkra tsawra re shaloi gaw ndai woi ndai gaw shi myit hta ma i loimi rai dum wa ai hku rai nga. Shi hte nbung ai woi ni hte shi shi nau nkam nga wa ai myit rawng ai da. Shing rai na she shanhte woi ni tam lu tam she re shara kaw na mung ndai dai hte ntsan ai shara hku she ndai hpaga ga ai la ni lai lai re ai shara mung lam mung nga ai da. Dai kaw e kalang lang shanhte sa nyi nga re shaloi gaw ndai masha ni gaw e grai tsawm tsawm htap htap rai na bu hpun ai hte i hkawm ai mung shanhte woi ni hte nbung ga mung shaga re dan re re majaw she e ndai woi hpraw wa gaw grai nan nan n-gun lu ai da. Shinggyim masha ni hte grai kanawn mayu ai da. Shinggyim masha ni nga ai dai shinggyim masha ni lai lai re lam de chyu shanyi na sa nga taw taw re da. Dai shaloi gaw ndai shi na woi manang ni gaw shi hpe bai sa shaga mat rai na shi hpe hpaji jaw la ai da. "E nang shinggyim masha ni a lata e du yang gaw nang grai jam jau na re nang grai rai na e wanglu wanglang nlu nga na re. Nang dai hpe galoi mung myit dum u. Dai shinggyim masha ni hte nau ni ai de nmai sa ai" ngu na shi hpe sa shaga mat mat re ai da wo ra ni gaw. Dai shaloi mung shi gaw shi myit hta sha gaw nkam madat ai i. Shi gaw "Shingyim masha ni hte nga yang shi grai madang tsaw na re" ngu dai hku sha myit nna she shi gaw shanang ai da. Wo ra shi manang ni nmu ai kaw e shi gaw dai hku nna e sa mat mat re da. Sa mat mat rai yang she lani mi na gaw kaja wa nan e shi gaw shi manang ni nmu ai de e sa mat wa ai da. Sa mat wa re shaloi gaw shi gaw dai kaw e shi manang e nre sha dai hpun lam makau na hpun kaw e sa nga nga re shaloi gaw dai lam hku lai hkrup ai hpaga la ni, hpaga la ni wa she dai shi nga ai hpun npu kaw sha bai wa hkring ang ai da. Dai shaloi mung shi gaw dai ani sha rai na sa nga taw ai re majaw gaw hpaga la dai ni hpa galaw ai re mung shi ma hkra yu la salik lu ai i, shat sha ai ni dai ni mung ma hkra yu la rai na she hpaga la dai ni gaw rawt mat wa ai da. Bai hkawm mat wa jang she shi gaw hkre hkre yu wa nna she dai hpaga la ni a angaw angam ni bai sa sha rai na she sa lu sa sha rai na shi gaw dai hku na sa galaw taw nga ai da. Sa galaw taw nga wa she ya hkring gaw wo ra ni lu ai angam ni lu hkrup rai na shi gaw jahkring mi bawsin yup mayu wa na she shi gaw woi dai gaw dai kaw galeng mat ai da. Galeng mat rai she dai hpaga la ni gaw dai hte ma ntsan shi kaw she i shanthe gaw "E rai lama ma malap ai kun" ngu na nhtang yu dat ai shaloi she dai woi hpraw hpe mu dat ai majaw shanhte gaw dai hpe e la mat wa ai da. Woi mat wa rai na she ga shanhte gaw "Grai hkrak sai grai gam rawng sai" ngu na dai hku na woi mat wa re da. Woi mat wa rai na she shanhte gaw e shinggyim masha ni i "Ndai gaw woi laklai ai woi rai nga ai" ngu na she dai woi hpe e ndai ga ni sharin rai na lama ma galaw shangun i "Dai sha la u" nga ni la shangun "Dai hku galaw dan u, wo ra hku galaw dan u" nga ni sharin ya rai na she e hpang e gaw woi dai hpe e wo shawa hpawng hkan e pya sha rai na she shanhte gaw dai hku na galaw ai da. Raitim mung da woi ndai gaw shi grai nkam tim galaw u nga jang gaw galaw ra ai da. Galaw ra re majaw gaw shi gaw lani mi hta gaw shi gaw grai nkam wa na ndai nam maling de bai sa wa ai da. Hprawng sa wa ai da. Mi na shi hpe woi la ai hpun dai dai de bai sa nga, ntsa de bai sa nga taw re shaoi gaw ndai shi na manang ni mung shi hpe e nmu mat ai majaw i "Anhte na manang woi hpraw gaw ndai de sha la sa nga nga re" ngu na dai de gaw shanhte mung manang ni ma sa kawan wan re da. Sa kawan ai shaloi gaw shi dai kaw sa nga taw nga ai shani ma wo ra woi langai mi sa kawan nna shi hpe sa mu ang ai da. Shaloi gaw shi hpe sa tsun ai da "E nang gara hku kaning rai na nang kaw bai nga taw rai ta" ngu jang wo ra wa gaw ma hkra tsun dan ai. "E ya ngai e shinggyim masha ni woi mat ai dai re majaw ngai shanhte hte nkam nga ai. Shanhte ngai nkam tim galaw shangun ai e dai rai ra ai. Ngai hkawm mayu ai de ma nlu hkawm ai grai nan i npyaw ai hku sha nga ra ai" ngu na dai hku na tsun ai da. Dai shaloi gaw "Ngai nanhte manang ni hpang de bai wa na" ngu na "Ngai hpe naw bai woi kanawn la marit" ngu na dai hku na tsun ai da. Dai shaloi she ndai e shanhte manang kaw na i woi langai woi hkyeng ngu na wa gaw shi hpe tsun ai da. "Yi ya nang anhte kaw wa nmai sai nang gaw shinggyim masha ni kaw kalang mi du sai re majaw gaw anhte kaw nmai wa sai. Nang anhte kaw wa sai i nga jang gaw nang hpe e rem da sai shinggyim masha ni gaw bai hkan sa wa rai na nang langai a majaw anhte wunawng wu wa rai na bai e asak sum ai kaw du na ra ai. Dai majaw nang gaw anhte nga ai hpang de e kachyi pyi wa na hkum myit sa. Nang hpe mi mung grai hpaji jaw sai grai shadum la sai re. Nang shinggyim masha ni hte nga mayu na she nang ndai hku galaw ai re majaw gaw ya anhte hpang de wa na hkum myit sa, shinggyim masha ni hpang de she bai wa u" ngu na dai hku na sa tsun ai da. Shing rai na she ndai woi hpraw wa gaw kaning nchye di nna shi manang ni mung shi hpe nkam shaga la mat re re majaw kaning nchye di na she e shinggyim masha ni kaw e wa nna shinggyim masha ni galaw shangun ai sha galaw i, madun shangun ai madun rai na she jaw sha ai sha sha rai na kade mung nlu sa kade mung nlu hkawm re hku na sha shi prat tup shi prat hta e shinggyim masha ni hpe e grai tak kaba ai hte maren shi prat hta e galoi mung bawng zawn rai na sha nga ra mat ai da. |